Đợt học đầu tiên sau nhiều năm rời ghế nhà trường có một cám dỗ rất dễ hiểu: đăng ký thật nhiều. Bạn đã chờ lâu, đã quyết tâm, muốn bù lại thời gian, và bảng kế hoạch mẫu của trường cũng gợi ý một con số tín chỉ mỗi đợt. Nhưng bảng kế hoạch mẫu được viết cho một người học “trung bình”, không phải cho một người vừa đi làm tám tiếng, vừa có gia đình, vừa phải học lại cách học.
Đợt đầu không phải để tăng tốc. Nó để đo. Sau đợt đầu, bạn sẽ biết chính xác một tín chỉ tốn của mình bao nhiêu giờ, tuần nào trong tháng công việc dồn, và kiểu bài nào khiến bạn chậm. Những con số đó đáng giá hơn vài tín chỉ học sớm.
Bắt đầu từ số giờ bạn có, không phải số môn bạn muốn
Trước khi mở trang đăng ký học phần, làm phép tính này trên giấy:
- Liệt kê một tuần bình thường của bạn theo từng khung: giờ làm, giờ đi lại, việc nhà, con cái, ngủ.
- Đánh dấu những khung trống mà bạn chắc chắn giữ được tuần nào cũng như tuần nào. Không tính khung “nếu không có gì đột xuất”.
- Cộng lại. Đó là số giờ học thật mỗi tuần.
- Trừ đi khoảng 20% làm dự phòng cho tuần xấu.
Rồi quy ra tín chỉ. Nếu một tín chỉ khoảng 50 giờ học tập và một đợt học kéo dài 8 tuần, mỗi tín chỉ cần trung bình hơn 6 giờ mỗi tuần. Người có 12 giờ học thật mỗi tuần sau khi trừ dự phòng thì chỉ nên mang khoảng hai tín chỉ trong một đợt 8 tuần — tức là chưa tới một học phần 3 tín chỉ. Nếu đợt dài 15 tuần, con số đó tăng lên khoảng 3–4 tín chỉ. Với người mới quay lại, 50 giờ cho mỗi tín chỉ thường là ước lượng còn thấp ở vài học phần đầu.
Phép tính này hay cho ra con số thấp hơn bạn mong. Đó là điều tốt khi biết từ trước, còn hơn biết ở tuần thứ năm.
Đợt đầu nên có những loại môn nào
Không phải môn nào cũng hợp cho đợt đầu. Một cách ghép thường hợp lý:
| Loại môn | Vì sao hợp hoặc không hợp với đợt đầu |
|---|---|
| Môn đại cương nhiều đọc, ít tính toán | Hợp: giúp bạn tập lại nhịp đọc, ghi chú, viết bài mà không bị áp lực công thức |
| Môn nhập môn ngành | Hợp: cho bạn bức tranh chung, kiểm xem mình có thật sự hứng thú với ngành không |
| Môn có nhiều toán, thống kê | Cân nhắc: nếu đã lâu không làm toán, nên học khi đã quen hệ thống, hoặc ôn trước một thời gian |
| Môn đầu chuỗi tiên quyết dài | Cân nhắc: quan trọng nên cần học sớm, nhưng trượt thì kéo lùi nhiều môn, chỉ đăng ký khi đủ giờ |
| Môn có đồ án nhóm lớn | Không nên: chưa quen cách làm việc nhóm qua mạng, chưa biết ai trong lớp |
Nếu đợt đầu bạn chỉ có sức cho một môn, chọn môn nhập môn ngành hoặc một môn đại cương nhẹ. Nếu được hai môn, ghép một môn nhẹ với một môn trung bình, tránh hai môn cùng nặng hoặc cùng có đồ án.
Thứ tự trong tuần: môn nào học trước
Khi học hai môn song song, cách xếp trong tuần ảnh hưởng nhiều tới việc bạn giữ nhịp:
- Môn khó vào khung giờ tỉnh táo nhất. Với nhiều người là sáng sớm hoặc cuối tuần, không phải sau giờ làm.
- Môn nhẹ vào khung giờ mệt. Xem bài giảng, đọc tài liệu có thể làm sau giờ làm; giải bài tập khó thì không.
- Bài có hạn nộp làm trước bài không có hạn. Xem lại bài giảng có thể chờ; bài trắc nghiệm đóng lúc 23 giờ thứ Chủ nhật thì không.
Ghi lịch cố định cho từng môn, ví dụ thứ Ba và thứ Năm tối cho môn nhẹ, sáng thứ Bảy cho môn khó. Lịch cố định giúp bạn không phải quyết định mỗi tối “hôm nay học gì”, và quyết định là thứ tiêu tốn sức nhiều hơn ta tưởng.
Một ví dụ: kế hoạch đợt đầu của người làm ca xoay
Lấy một trường hợp giả định: chị Hạnh, 36 tuổi, làm điều phối ở một kho hàng theo ca xoay — tuần ca sáng, tuần ca chiều. Có một con đang học tiểu học. Chị liệt kê tuần của mình và thấy:
- Tuần ca sáng: trống tối thứ Hai, thứ Tư, thứ Năm từ 20 giờ 30 tới 22 giờ; sáng Chủ nhật 3 tiếng.
- Tuần ca chiều: trống sáng thứ Ba tới thứ Sáu, mỗi buổi khoảng 2 tiếng; tối thứ Bảy 2 tiếng.
Tính ra mỗi tuần khoảng 7–10 giờ, trừ dự phòng còn khoảng 7 giờ. Với đợt 8 tuần, con số đó chỉ đủ cho một học phần khoảng 2 tín chỉ theo định mức, hoặc một học phần 3 tín chỉ nếu chị chấp nhận vài tuần căng. Chị chọn một môn nhập môn ngành 3 tín chỉ, không đăng ký thêm môn đại cương như bảng mẫu gợi ý.
Chị cũng xếp việc theo ca: tuần ca sáng, buổi tối chỉ xem bài giảng và đọc vì đã mệt; sáng Chủ nhật dành cho bài tập. Tuần ca chiều, các buổi sáng tỉnh táo dùng cho bài tập và bài viết. Lịch thay đổi theo ca nhưng có quy luật, và chị viết sẵn cả hai bản lên tờ giấy dán ở bàn.
Ví dụ này không phải công thức. Nó cho thấy cách đi từ tuần thật tới số tín chỉ, thay vì đi từ bảng mẫu tới tuần thật.
Hỏi cố vấn học tập trước khi đăng ký
Trước khi chốt đăng ký đợt đầu, gửi cho cố vấn học tập một thư ngắn gồm: số giờ bạn có mỗi tuần, các môn bạn định chọn, và câu hỏi “với số giờ này, anh chị thấy hai môn này có hợp lý không”. Cố vấn đã thấy nhiều người học như bạn, biết môn nào thường nặng hơn tên gọi, môn nào có đồ án lớn ở nửa sau đợt. Một câu trả lời của họ có thể giúp bạn tránh một môn mà đề cương không cho thấy độ nặng thật.
Cũng hỏi luôn: môn bạn định hoãn sang đợt sau có được mở lại ở đợt đó không. Hoãn một môn chỉ có ý nghĩa khi đợt sau vẫn có lớp.
Tuần đầu: đo, không phải chạy
Trong tuần đầu của đợt, ghi lại số giờ thật bạn bỏ ra cho mỗi môn, chia theo việc: xem bài giảng, đọc, làm bài, tham gia trực tuyến. Không cần công cụ phức tạp; một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại là đủ. Cuối tuần, so với con số bạn dự tính. Có ba khả năng:
- Thực tế gần bằng dự tính: giữ kế hoạch.
- Thực tế nhiều hơn dự tính dưới khoảng một phần ba: chấp nhận được, tìm chỗ bù trong tuần.
- Thực tế nhiều hơn rất nhiều, hoặc bạn đã phải cắt ngủ để theo kịp: tín hiệu cần giảm tải ngay, khi vẫn còn trong hạn rút học phần.
Tuần đầu thường nặng hơn các tuần sau vì phải làm quen hệ thống. Nhưng nếu đến tuần thứ hai mà con số vẫn vượt xa, đừng chờ nó tự giảm.
Dấu hiệu cần giảm tải trước khi quá muộn
Người quay lại học thường tự trách mình khi quá tải, rồi cố thêm. Thay vì vậy, hãy theo dõi những dấu hiệu khách quan:
- Hai tuần liên tiếp nộp bài sát giờ hạn hoặc trễ.
- Xem bài giảng mà không nhớ được nội dung chính sau khi tắt video.
- Phải cắt ngủ xuống dưới mức bình thường của bạn nhiều hơn hai đêm một tuần.
- Bắt đầu né mở hệ thống học vì ngại thấy danh sách việc chưa làm.
Gặp hai trong bốn dấu hiệu, xem lại lịch rút học phần. Rút một môn đúng hạn, học lại ở đợt sau với đầy đủ sức, tốt hơn nhiều so với kéo cả hai môn tới cuối đợt rồi trượt một hoặc cả hai. Trượt để lại dấu trong điểm trung bình; rút đúng hạn thì thường không.
Sau đợt đầu: lập kế hoạch đợt hai bằng số liệu thật
Khi đợt đầu kết thúc, bạn có những thứ mà lúc đăng ký chưa có: số giờ thật cho mỗi tín chỉ, tuần nào trong tháng bận, loại bài nào tốn sức. Dùng chúng để quyết định đợt hai:
- Nếu đợt đầu dư sức, tăng thêm một môn, không tăng gấp đôi.
- Nếu đợt đầu vừa sức, giữ nguyên số tín chỉ, đổi sang môn khó hơn một chút.
- Nếu đợt đầu quá sức, giữ hoặc giảm số tín chỉ, và xem lại cách học trước khi tăng.
Sau hai ba đợt như vậy, bạn sẽ có một con số tín chỉ mỗi đợt mà mình giữ được bền. Con số đó, nhân với số đợt trong năm, mới là tốc độ thật để tính ngày tốt nghiệp.
Những việc không cần làm ở đợt đầu
- Không cần mua hết sách tham khảo của cả năm. Học xong đợt đầu rồi mới biết mình cần loại tài liệu nào.
- Không cần đặt mục tiêu điểm cao ngay. Mục tiêu đợt đầu là hoàn thành đúng hạn mọi bài và đạt môn.
- Không cần so tốc độ với bạn cùng lớp. Mỗi người có số giờ trống khác nhau; người học bốn môn một đợt có thể không có con nhỏ hay ca đêm như bạn.
Câu hỏi thường gặp
Đợt đầu tiên nên đăng ký bao nhiêu tín chỉ?
Tính từ số giờ học thật bạn giữ được mỗi tuần sau khi trừ dự phòng, rồi quy ra tín chỉ theo độ dài đợt học. Với người đi làm mới quay lại, thường nên đăng ký ít hơn bảng kế hoạch mẫu.
Có nên học môn toán, thống kê ngay đợt đầu không?
Nếu đã lâu không làm toán, nên học khi đã quen hệ thống hoặc sau khi ôn lại một thời gian. Đợt đầu hợp hơn với môn nhập môn ngành hoặc môn đại cương nhiều đọc.
Làm sao biết mình đang quá tải?
Theo dõi dấu hiệu khách quan như nộp bài sát hạn hai tuần liền, cắt ngủ thường xuyên, xem bài mà không nhớ nội dung. Gặp từ hai dấu hiệu trở lên thì nên xem lại lịch rút học phần.
Rút học phần ở đợt đầu có ảnh hưởng gì không?
Rút đúng hạn theo quy định thường không ảnh hưởng tới điểm trung bình, chỉ làm chậm tiến độ một môn. Bỏ ngang không làm thủ tục thì thường nhận điểm không đạt.
Đợt hai có nên tăng số môn không?
Chỉ tăng khi đợt đầu dư sức, và tăng từ từ một môn. Dùng số giờ thật đã ghi lại ở đợt đầu để quyết định thay vì cảm giác.
