Trì hoãn: xử lý nguyên nhân, không xử lý ý chí

Khi không học được dù có thời gian, người ta thường kết luận mình lười và cố ép bằng ý chí. Cách đó gần như luôn thất bại.

Trì hoãn hiếm khi là vấn đề ý chí. Nó thường là dấu hiệu của một trong bốn nguyên nhân cụ thể — và mỗi nguyên nhân cần một cách xử lý khác.

Bốn nguyên nhân thật

Một: nhiệm vụ chưa đủ rõ. Bạn biết phải học chương ba nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Não tránh sự mơ hồ, không tránh công việc.

Hai: nhiệm vụ quá lớn. Viết một bài mười trang là việc không ngồi xuống làm được. Nó phải được cắt nhỏ trước.

Ba: bạn đang bí mà không nhận ra. Bạn tránh phần đó vì lần trước đã tắc. Đây là nguyên nhân bị chẩn đoán sai nhiều nhất.

Bốn: bạn kiệt sức. Không phải trì hoãn mà là hết pin — và ép thêm chỉ làm tệ hơn.

Cách nhận ra từng loại

• Ngồi xuống rồi không biết mở gì — nhiệm vụ chưa đủ rõ.
• Thấy nản khi nghĩ tới nó — nhiệm vụ quá lớn.
• Tránh đúng một phần cụ thể trong khi các phần khác vẫn làm được — bạn đang bí.
• Tránh mọi thứ, kể cả việc dễ — bạn đang kiệt sức.

Với nhiệm vụ chưa rõ

• Viết ra bước đầu tiên cụ thể — mở tài liệu ở trang bốn mươi và đọc tới trang năm mươi.
• Phép thử: ngồi xuống là bắt đầu ngay được không.
• Ghi một dòng về việc tiếp theo trước khi dừng buổi trước — thói quen đơn giản và hiệu quả nhất.
• Lập kế hoạch tuần vào cuối tuần trước, không lập khi đang ngồi vào bàn.

Với nhiệm vụ quá lớn

• Cắt thành mảnh làm được trong một buổi.
• Với bài viết, cắt theo phần — hôm nay chỉ làm dàn ý.
• Đặt mức tối thiểu rất nhỏ — mười lăm phút. Bắt đầu là phần khó nhất.
• Cho phép mình dừng sau mười lăm phút — phần lớn trường hợp bạn sẽ làm tiếp.

Với việc bạn đang bí

• Xác định chính xác chỗ tắc — viết nó ra thành một câu.
• Việc diễn đạt được chỗ tắc nhiều khi tự gỡ được nó.
• Tìm cách giải thích khác — tài liệu khác, bài viết, video.
• Hỏi — giảng viên, bạn cùng khoá. Đừng tự xoay nhiều tuần.
• Bỏ qua và đi tiếp nếu nó không chặn phần sau.

Với việc kiệt sức

• Đây không phải trì hoãn và ép thêm làm tệ hơn.
• Nghỉ thật vài ngày — không phải nghỉ mà vẫn thấy có lỗi.
• Kiểm tra giấc ngủ — thiếu ngủ kéo dài biểu hiện giống hệt lười.
• Giảm kế hoạch thay vì cố giữ mức cũ.
• Nếu kéo dài nhiều tuần, hỏi về giảm số môn hoặc bảo lưu.

Giảm ma sát

• Chỗ ngồi cố định gắn với việc học.
• Để mọi thứ mở sẵn nếu có thể.
• Điện thoại ở phòng khác, không úp xuống bàn.
• Bắt đầu bằng việc dễ nhất trong buổi.
• Cùng giờ mỗi ngày — quyết định được đưa ra một lần thay vì mỗi ngày.

Một điều đáng nhớ

Câu hỏi hữu ích khi không học được không phải làm sao ép mình học.

Là: tôi đang tránh cái gì, và vì sao? Trả lời được câu đó thì thường không cần ép nữa.

Câu hỏi thường gặp