Khi được giao một bài, phản xạ đầu tiên thường là tìm trên mạng. Vấn đề là không phải thứ gì tìm được cũng dùng được trong bài học thuật.
Cách phân biệt có quy tắc rõ ràng, và học được nhanh.
Bắt đầu từ đâu
- Tài liệu học phần trước tiên — đó là nguồn được chấm theo, và giảng viên biết bạn có đọc hay không.
- Danh mục tài liệu tham khảo trong đề cương — chúng đã được chọn lọc sẵn cho bạn.
- Thư viện của trường — bạn đã trả tiền cho quyền truy cập này, hãy dùng.
- Hỏi thủ thư — nguồn hỗ trợ ít được dùng nhất trong toàn bộ hệ thống.
- Chỉ tìm ngoài khi đã dùng hết các nguồn trên.
Cách tìm hiệu quả
- Bắt đầu từ một bài tổng quan về chủ đề — nó cho bạn bản đồ và danh mục nguồn.
- Đi ngược từ danh mục tài liệu tham khảo của một bài tốt — cách tìm nguồn nhanh nhất.
- Dùng thuật ngữ chuyên ngành, không dùng từ thông thường — kết quả khác hẳn.
- Ghi lại từ khoá đã dùng để không tìm lại vòng quanh.
- Giới hạn theo năm khi kết quả quá nhiều.
Bốn câu hỏi đánh giá một nguồn
Một: ai viết? Tác giả là ai, thuộc đơn vị nào, có chuyên môn về chủ đề này không. Nội dung không rõ tác giả thì không dùng được trong bài.
Two: đăng ở đâu? Sách của nhà xuất bản có uy tín và tạp chí có bình duyệt khác hẳn bài đăng tự do.
Ba: khi nào? Với một số lĩnh vực, tài liệu mười năm trước đã cũ. Với lĩnh vực khác thì không sao.
Bốn: có dẫn nguồn không? Tài liệu tử tế luôn nói nó lấy thông tin từ đâu. Nội dung khẳng định mà không dẫn gì là dấu hiệu.
Các nguồn thường dùng được
- Giáo trình và sách chuyên ngành.
- Bài đăng trên tạp chí có bình duyệt.
- Báo cáo của cơ quan chính thức — dẫn nguồn gốc, không dẫn qua bài viết trích lại.
- Số liệu thống kê từ nguồn chính thức.
- Luận văn và luận án đã được bảo vệ, tra qua thư viện.
Các nguồn nên tránh trong bài
- Bài viết không rõ tác giả trên các trang tổng hợp.
- Nội dung do người khác tóm tắt lại mà không dẫn nguồn gốc.
- Bài quảng cáo trá hình.
- Diễn đàn và mạng xã hội — có thể dùng để hiểu vấn đề, không dùng làm bằng chứng.
- Nguồn tải lậu — vi phạm bản quyền và có thể vi phạm quy chế học vụ.
- Bách khoa mở — dùng để nắm khái quát và tìm nguồn gốc trong danh mục tham khảo, nhưng không trích dẫn trực tiếp trừ khi giảng viên cho phép.
Khi không truy cập được tài liệu
- Kiểm bạn đã đăng nhập qua đúng cổng thư viện chưa — vào thẳng trang nhà xuất bản thường bị chặn.
- Hỏi thủ thư — họ giải quyết phần lớn ca này trong vài phút.
- Hỏi về mượn liên thư viện.
- Tìm bản đăng công khai — nhiều tác giả tự đăng bản thảo.
- Viết thư xin tác giả — hiệu quả hơn nhiều người tưởng và hoàn toàn hợp lệ.
Ghi lại ngay khi tìm được
- Ghi thông tin trích dẫn ngay khi tải — không phải khi viết bài.
- Viết một dòng về mỗi tài liệu — nó nói gì và vì sao bạn giữ.
- Đặt tên tệp theo quy tắc — tác giả, năm, từ khoá.
- Gom theo chủ đề — bạn sẽ dùng lại ở các học phần sau và ở đồ án.
Một điều đáng nhớ
Câu hỏi đơn giản nhất để lọc một nguồn: nếu giảng viên hỏi thông tin này lấy từ đâu, tôi trả lời được không?
Nếu câu trả lời là một cái tên tác giả, một nơi đăng và một năm, nguồn đó dùng được. Nếu câu trả lời là tôi đọc thấy trên mạng, thì không.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu tìm tài liệu từ đâu?
Tài liệu học phần trước tiên vì đó là nguồn được chấm theo, rồi danh mục tham khảo trong đề cương, rồi thư viện của trường — và hỏi thủ thư, nguồn hỗ trợ ít được dùng nhất.
Bốn câu hỏi đánh giá một nguồn là gì?
Ai viết, đăng ở đâu, khi nào, và có dẫn nguồn không.
Nguồn nào nên tránh trong bài?
Bài không rõ tác giả, nội dung tóm tắt lại không dẫn nguồn gốc, bài quảng cáo trá hình, diễn đàn và mạng xã hội làm bằng chứng, và nguồn tải lậu.
Có dùng được bách khoa mở không?
Dùng để nắm khái quát và tìm nguồn gốc trong danh mục tham khảo, nhưng không trích dẫn trực tiếp trừ khi giảng viên cho phép.
Câu hỏi đơn giản nhất để lọc một nguồn là gì?
Nếu giảng viên hỏi thông tin này lấy từ đâu, tôi trả lời được không — nếu câu trả lời là một tên tác giả, một nơi đăng và một năm thì nguồn đó dùng được.
