Thi tập trung và thi trực tuyến có giám sát: chuẩn bị khác gì nhau

Khi so sánh đào tạo từ xa với đào tạo trực tuyến, người ta thường nói về bài giảng: học qua tài liệu in và buổi hướng dẫn, hay học qua hệ thống trên mạng. Nhưng với người đi làm, khác biệt cảm nhận rõ nhất thường nằm ở kỳ thi. Một hình thức bắt bạn xin nghỉ, đi tới điểm thi vào ngày cố định. Hình thức kia cho bạn thi tại nhà, nhưng đòi bạn biến một góc nhà thành phòng thi đạt chuẩn trước ống kính.

Chương trình cụ thể có thể pha trộn: có học phần thi tập trung, có học phần thi trực tuyến, có học phần chấm bằng tiểu luận. Việc đầu tiên là hỏi trường xem từng loại học phần thi theo hình thức nào. Sau đó mới chuẩn bị theo từng kiểu dưới đây.

Thi tập trung: cái khó là hậu cần, không phải đề thi

Thi tập trung là hình thức quen thuộc của nhiều chương trình từ xa: người học đến một địa điểm do trường hoặc đơn vị liên kết bố trí, làm bài trên giấy hoặc trên máy tính của phòng thi, có cán bộ coi thi trực tiếp. Đề thi không khác gì lớp truyền thống. Cái khó nằm ở mọi thứ xung quanh nó:

• Lịch thi cố định, thường rơi vào cuối tuần, công bố trước vài tuần. Người làm ca, người đi công tác phải xin đổi lịch làm việc sớm.
• Khoảng cách tới điểm thi. Nếu điểm thi ở tỉnh khác, một buổi thi có thể thành chuyến đi hai ngày, cộng chi phí đi lại và lưu trú.
• Thi dồn. Để tiết kiệm chuyến đi, nhiều nơi xếp nhiều môn trong một đợt. Ba bốn môn trong hai ngày là tải nặng nếu bạn không ôn rải từ trước.

Cách chuẩn bị hợp lý: ngay khi đăng ký học phần, hỏi trường các địa điểm thi có thể chọn và cách đăng ký điểm thi. Khi lịch thi ra, đặt chỗ ở và phương tiện ngay. Mang theo giấy tờ tuỳ thân đúng loại trường yêu cầu, thẻ người học nếu có, và in sẵn giấy báo dự thi nếu được yêu cầu. Bị chặn ở cửa phòng thi vì thiếu giấy tờ là lỗi đắt nhất trong cả học phần.

Thi trực tuyến có giám sát: phòng thi là nhà bạn

Ở hình thức này, bạn làm bài trên máy tính của mình, bật camera và micro trong suốt giờ thi. Việc giám sát có thể do cán bộ coi thi theo dõi trực tiếp qua video, do phần mềm ghi hình rồi người kiểm tra lại sau, hoặc kết hợp cả hai. Một số hệ thống còn khoá trình duyệt, không cho mở cửa sổ khác trong lúc làm bài.

Đề thi có thể không khó hơn, nhưng danh sách điều kiện kỹ thuật và quy định phòng thi dài hơn nhiều. Những yêu cầu thường gặp:

Những tình huống nhỏ gây rắc rối lớn khi thi tại nhà

Người thi trực tuyến lần đầu thường không bị rắc rối vì gian lận, mà vì những tình huống rất đời thường mà hệ thống giám sát ghi nhận là bất thường:

• Con nhỏ mở cửa bước vào phòng, hoặc có tiếng người nói chuyện bên ngoài.
• Bạn quay đầu nhìn ra cửa sổ khi suy nghĩ, hoặc cúi xuống nhặt bút rơi, ra khỏi khung hình.
• Điện thoại để trên bàn rung lên vì tin nhắn.
• Đèn sau lưng quá sáng, camera chỉ thấy một bóng đen, không xác nhận được khuôn mặt.
• Máy tính tự cập nhật hệ điều hành giữa giờ thi.

Cách phòng đơn giản: thông báo với cả nhà khung giờ thi và dán một tờ giấy lên cửa; để điện thoại ở phòng khác hoặc úp xa bàn theo đúng quy định; ngồi quay mặt về phía nguồn sáng; tắt cập nhật tự động và đóng mọi phần mềm khác trước giờ thi; đặt sẵn cốc nước, bút, giấy nháp nếu quy định cho phép, và trình chúng trước camera khi được yêu cầu.

Khi có sự cố: điều quyết định là bạn đã ghi lại được gì

Cả hai hình thức đều có sự cố, nhưng xử lý khác nhau. Ở thi tập trung, sự cố như máy phòng thi treo được cán bộ coi thi ghi biên bản ngay tại chỗ. Ở thi trực tuyến, phần lớn sự cố xảy ra ở phía bạn — mất mạng, mất điện, máy tắt — và không có ai bên cạnh làm chứng.

Vì vậy, trước giờ thi trực tuyến cần biết chắc:

1. Kênh báo sự cố trong giờ thi là gì: số điện thoại, nhóm hỗ trợ, thư điện tử. Lưu sẵn trên điện thoại.
2. Khi mất kết nối, bạn được phép vào lại trong bao lâu, bài đã làm có được lưu không.
3. Cần gửi bằng chứng gì sau sự cố: ảnh chụp màn hình báo lỗi, ảnh chụp có giờ, xác nhận của nhà mạng.

Khi sự cố xảy ra, chụp ngay màn hình hoặc dùng điện thoại chụp màn hình máy tính có hiện giờ, rồi báo qua kênh chính thức trong vòng vài phút. Báo muộn hoặc báo qua tin nhắn riêng cho giảng viên thường khó được xem xét. Có một mạng dự phòng — ví dụ điện thoại phát mạng di động đã thử trước — là cách đơn giản để biến sự cố lớn thành gián đoạn nhỏ.

Bảy ngày trước kỳ thi: lịch chuẩn bị cho từng kiểu

Cách ôn cũng nên khác. Với thi tập trung nhiều môn dồn trong hai ngày, hãy làm thử một buổi ôn liên tục ba bốn tiếng để quen với sức bền. Với thi trực tuyến, hãy làm ít nhất một đề luyện trên máy tính, ngồi đúng chỗ sẽ thi, bật camera, không đứng dậy suốt thời gian làm bài — để biết trước cảm giác bị quan sát và tư thế ngồi có giữ được không.

Bài tiểu luận và bài thi mở: hình thức thứ ba

Nhiều học phần, đặc biệt ở khối xã hội, quản trị, dùng bài tiểu luận hoặc bài thi mở tài liệu làm trong vài ngày thay cho thi giám sát. Hình thức này nghe dễ hơn nhưng có yêu cầu riêng: bài được kiểm tra trùng lặp, người chấm đòi lập luận và dẫn nguồn, và có thể có buổi vấn đáp ngắn để xác nhận bạn là người viết. Chuẩn bị cho nó là chuẩn bị kỹ năng viết và trích dẫn từ đầu học phần, không phải ôn câu hỏi.

Chọn chương trình: câu hỏi về thi nên hỏi trước khi đăng ký

Hình thức thi ảnh hưởng tới chi phí, thời gian và độ căng thẳng của bạn qua nhiều năm, nên đáng được hỏi rõ ngay từ lúc tư vấn:

• Học phần nào thi tập trung, học phần nào thi trực tuyến, học phần nào chấm tiểu luận? Tỷ lệ đại khái ra sao?
• Điểm thi tập trung ở đâu, một năm có mấy đợt, có được chọn điểm thi gần nhà không?
• Thi trực tuyến cần thiết bị và phần mềm gì? Có buổi thi thử không?
• Quy định xử lý sự cố kỹ thuật và quy trình thi lại khi sự cố không do lỗi người học?

Không có hình thức nào tốt hơn cho mọi người. Người sống gần điểm thi, nhà đông người, mạng chập chờn có thể thấy thi tập trung nhẹ đầu hơn. Người ở xa, có phòng riêng, mạng ổn, lịch làm việc khó xin nghỉ sẽ thấy thi trực tuyến hợp lý hơn. Điều quan trọng là biết mình sẽ gặp kiểu nào, và chuẩn bị đúng kiểu đó từ trước khi học phần đầu tiên bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp