Người mười tám tuổi chọn ngành bằng phỏng đoán. Bạn thì không — bạn đã biết mình làm được gì, chịu được gì, và không thích gì.
Đó là lợi thế lớn, nhưng nó chỉ có giá trị nếu bạn dùng nó thay vì chọn theo cách của người chưa đi làm.
Ba hướng thường gặp
Một: hợp thức hoá cái bạn đang làm. Bạn đã làm nghề này nhiều năm nhưng chưa có bằng, và bằng cấp là điều kiện để tiến lên. Đây là hướng an toàn nhất — bạn học nhanh vì đã hiểu bối cảnh, và áp dụng được ngay.
Two: mở rộng sang mảng liền kề. Bạn muốn chuyển từ vị trí thực thi sang quản lý, hoặc sang một chức năng gần. Kinh nghiệm cũ vẫn dùng được, và bạn ở giao điểm hai lĩnh vực — vị trí cạnh tranh tốt.
Ba: đổi hẳn hướng. Khó nhất — kinh nghiệm cũ ít dùng được, và bạn cạnh tranh với người trẻ hơn. Khả thi, nhưng cần chuẩn bị kỹ hơn nhiều.
Cách chọn giữa ba hướng
- Viết ra bạn muốn làm gì trong năm năm tới — cụ thể, tên công việc.
- Hỏi người đang làm công việc đó họ học ngành gì và cần gì.
- Đọc các thông báo tuyển dụng thật — chúng ghi rõ yêu cầu.
- Nếu hướng ba, hỏi thẳng người trong ngành xem người đến từ nghề khác có được nhận không.
- Kiểm xem có đường ngắn hơn không — chứng chỉ nghề, khoá ngắn.
Kiểm tính thực tế
- Bạn có nền để học ngành đó không — nếu không, phải học bổ sung bao nhiêu.
- Ngành đó có đòi hỏi thực hành trực tiếp nhiều không — nếu có, hình thức trực tuyến có thể không phù hợp.
- Ngành đó có yêu cầu chứng chỉ hành nghề riêng không — bằng cấp không thay thế được.
- Bạn có tiếp cận được cơ hội thực hành không — quan trọng ở bậc cử nhân.
- Chương trình có đào tạo ngành đó ở hình thức bạn cần không.
Đọc nội dung, đừng đọc tên ngành
- Xin danh sách học phần và đọc mô tả từng cái.
- Hai chương trình cùng tên ngành có thể khác nhau rất xa.
- Xem tỷ lệ giữa lý thuyết và thực hành.
- Xem có học phần nào bạn thật sự muốn học không — nếu không có cái nào, đó là dấu hiệu.
- Xem học phần tự chọn — chúng cho bạn không gian định hình hướng đi.
Các sai lầm phổ biến
- Chọn ngành đang được nhắc nhiều — chương trình kéo dài nhiều năm, bối cảnh sẽ đổi.
- Chọn ngành rộng để giữ nhiều lựa chọn — thường kết thúc bằng việc không đủ sâu cho lựa chọn nào.
- Chọn vì dễ học — bạn sẽ sống với nó nhiều năm và dùng nó lâu hơn nữa.
- Không hỏi ai trong ngành trước khi quyết.
- Bỏ qua yêu cầu hành nghề ở các nghề có điều kiện.
Nếu bạn chưa chắc
- Chọn hướng một — hợp thức hoá nghề đang làm là lựa chọn ít rủi ro nhất.
- Học một khoá ngắn trong ngành bạn quan tâm trước — phép thử rẻ.
- Nói chuyện với ba người đang làm ba công việc khác nhau bạn đang cân nhắc.
- Hỏi cơ sở có được đổi ngành sau năm đầu không, và mất gì.
- Đừng để việc chưa chắc thành lý do trì hoãn nhiều năm.
Một điều đáng nhớ
Ở tuổi bạn, ngành học không quyết định nghề nghiệp mạnh như người ta nghĩ — kinh nghiệm và những gì bạn làm được vẫn quan trọng hơn.
Vì vậy hãy chọn ngành bổ trợ cho hướng đi bạn đã có, thay vì chọn ngành với hy vọng nó tự tạo ra một hướng đi mới.
Câu hỏi thường gặp
Ba hướng chọn ngành cho người đi làm là gì?
Hợp thức hoá nghề đang làm (an toàn nhất), mở rộng sang mảng liền kề (ở giao điểm hai lĩnh vực), hoặc đổi hẳn hướng (khó nhất, cần chuẩn bị kỹ).
Làm sao chọn giữa ba hướng?
Viết ra bạn muốn làm gì trong năm năm tới bằng tên công việc cụ thể, hỏi người đang làm công việc đó, và đọc các thông báo tuyển dụng thật.
Có nên chọn theo tên ngành không?
Không — hai chương trình cùng tên ngành có thể khác nhau rất xa. Hãy xin danh sách học phần và đọc mô tả từng cái.
Sai lầm phổ biến khi chọn ngành là gì?
Chọn ngành đang được nhắc nhiều, chọn ngành rộng để giữ nhiều lựa chọn, chọn vì dễ học, và bỏ qua yêu cầu chứng chỉ hành nghề.
Chưa chắc chọn gì thì sao?
Chọn hướng hợp thức hoá nghề đang làm vì đó là lựa chọn ít rủi ro nhất — và đừng để việc chưa chắc thành lý do trì hoãn nhiều năm.
